Γόμα Σανδράκα Σε Κόκκους

Η γόμα σανδαράχης (Sandarac Gum) είναι μια φυσική ρητίνη που προέρχεται από το κωνοφόρο δέντρο Tetraclinis articulata, ιθαγενές στη Βόρεια Αφρική, κυρίως στο Μαρόκο. Έχει χρησιμοποιηθεί εκτενώς στην ιστορία της τέχνης, ειδικά από τον 16ο και 17ο αιώνα, για την παρασκευή βερνικιών και μέσων ζωγραφικής, κυρίως λόγω των μοναδικών της ιδιοτήτων.

Ιδιότητες και Χαρακτηριστικά:

1. Σκληρότητα και Λάμψη: Η σανδαράχη θεωρείται μία από τις σκληρότερες φυσικές ρητίνες, αν και όχι τόσο σκληρή όσο κάποιες κοπάλες. Όταν χρησιμοποιείται σε βερνίκια, προσδίδει ένα πολύ σκληρό, λαμπερό και καθαρό φινίρισμα.

2. Διαφάνεια: Είναι μια διαυγής, ανοιχτόχρωμη ρητίνη, η οποία συμβάλλει στη διαφάνεια των βερνικιών και των μέσων που παράγονται από αυτήν.

3. Διαλυτότητα: Σε αντίθεση με τη δάμαρη που διαλύεται καλύτερα σε νέφτι, η σανδαράχη είναι ευδιάλυτη σε αλκοόλες (όπως αιθανόλη, μεθυλιωμένο οινόπνευμα) και ακετόνη, καθιστώντας την ιδανική για την παρασκευή βερνικιών με βάση το οινόπνευμα (spirit varnishes). Μπορεί επίσης να διαλυθεί σε αιθέρα και άλλα διαλυτικά, αλλά δεν είναι υδατοδιαλυτή.

4. Ευθραυστότητα: Παρόλο που είναι σκληρή, η σανδαράχη σχηματίζει ένα πολύ εύθραυστο φιλμ όταν στεγνώνει. Αυτός είναι ένας βασικός περιορισμός της, καθώς την καθιστά λιγότερο κατάλληλη για εύκαμπτα υποστρώματα όπως ο καμβάς, εκτός αν συνδυαστεί με άλλα, πιο ελαστικά έλαια. Συνιστάται κυρίως για άκαμπτα υποστρώματα (π.χ., ξύλινα πάνελ).

5. Κιτρίνισμα/Σκούρεμα με τον Χρόνο: Ιστορικά, τα βερνίκια σανδαράχης έχουν παρατηρηθεί να σκουραίνουν έντονα με την πάροδο του χρόνου, περισσότερο από τη δάμαρη σε ορισμένες περιπτώσεις, αν και η αρχική τους απόχρωση είναι ανοιχτόχρωμη.

6. Μη Τοξική (η ρητίνη): Η ίδια η ρητίνη σανδαράχη δεν θεωρείται ιδιαίτερα τοξική. Ωστόσο, τα διαλυτικά που χρησιμοποιούνται για τη διάλυσή της (π.χ., αλκοόλες) είναι εύφλεκτα και μπορεί να είναι επιβλαβή αν εισπνευστούν ή έρθουν σε επαφή με το δέρμα, επομένως απαιτείται προσοχή. Σημειώνεται ότι κάποια κίτρινη χρωστική σανδαράχη που αναφέρεται σε μεσαιωνικά κείμενα είναι τοξική, αλλά αυτή αναφέρεται στην χρωστική και όχι στη ρητίνη που χρησιμοποιείται για βερνίκια.

Χρήσεις στην Ιστορία της Ζωγραφικής:

Η γόμα σανδαράχης χρησιμοποιήθηκε σε διάφορες εφαρμογές:

• Βερνίκια (Spirit Varnishes): Ήταν ένα από τα πιο κοινά βερνίκια τον 16ο και 17ο αιώνα, ιδιαίτερα δημοφιλές σε βερνίκια με βάση το οινόπνευμα.

• Vernice Liquida (Λιπαρό Βερνίκι): Αναφέρεται ως συστατικό του "vernis liquida" της Ιταλικής Αναγέννησης, ενός βερνικιού που συνδυαζόταν με λινέλαιο. Παραδοσιακά, αυτό το βερνίκι περιελάμβανε σανδαράχη διαλυμένη σε λινέλαιο, σχηματίζοντας ένα "πηχτό υγρό" ή "ζελέ" που χρησιμοποιούνταν ως μέσο.

• Μέσο για Τέμπερα: Χρησιμοποιήθηκε παραδοσιακά ως τελική επίστρωση για τέμπερα αυγού, ιδιαίτερα σε άκαμπτα υποστρώματα.

• Προετοιμασία Επιφανειών: Έχει χρησιμοποιηθεί και στην καλλιγραφία ως προετοιμασία επιφανειών (π.χ. περγαμηνή) για να μειώσει την απορροφητικότητα και να βελτιώσει την ευκρίνεια του μελανιού.

• Επικάλυψη Μεταλλικών Επιφανειών: Στα βυζαντινά χρόνια, βερνίκια σανδαράχης χρησιμοποιούνταν σε μεταλλικές επιφάνειες, όπως για την επικάλυψη φύλλων αργύρου σε εικόνες, δίνοντάς τους την εντύπωση χρυσού.

Σύγκριση με τη Γόμα Δάμαρης:

Ενώ και οι δύο είναι φυσικές ρητίνες που χρησιμοποιούνται ως βερνίκια, έχουν βασικές διαφορές:

• Διαλυτικό: Η σανδαράχη διαλύεται κυρίως σε αλκοόλες, ενώ η δάμαρη σε τερεβινθέλαιο ή white spirit.

• Σκληρότητα/Ευθραυστότητα: Η σανδαράχη είναι σκληρότερη αλλά πιο εύθραυστη από τη δάμαρη.

• Κιτρίνισμα: Και οι δύο κιτρινίζουν με τον χρόνο, αλλά η σανδαράχη μπορεί να σκουρύνει πιο έντονα.

• Ιστορική Χρήση: Η σανδαράχη είναι μια πολύ παλαιότερη ρητίνη που χρησιμοποιήθηκε ευρέως πριν την καθιέρωση της δάμαρης ως κυρίαρχου βερνικιού τον 19ο αιώνα.

Σήμερα, η γόμα σανδαράχης χρησιμοποιείται λιγότερο συχνά στην ελαιογραφία σε σύγκριση με τη δάμαρη ή τα σύγχρονα συνθετικά βερνίκια, κυρίως λόγω της ευθραυστότητας και της τάσης της να σκουραίνει. Ωστόσο, παραμένει σημαντική για τους συντηρητές έργων τέχνης και για τους καλλιτέχνες που ενδιαφέρονται να αναπαράγουν ιστορικές τεχνικές